Jan Swerts: "Zombies zijn eindeloos fascinerend"

Volledig los van de waan van de dag tekent Jan Swerts voor fascinerende composities waarin het heerlijk verdwalen is. Zijn derde album ‘Schaduwland’ is naar eigen zeggen de postapocalyptische soundtrack van 2014, zijn ‘annus horribilis’. Of hoe verdriet, woede, twijfel en hoop tot verstilde schoonheid kan leiden.

Zijn debuut ‘Weg’ uit 2010 maakte al duidelijk dat Swerts een blijver zou worden. De songtitels verwezen naar cruciale plaatsen uit zijn leven terwijl muzikale echo’s van o.a. Wim Mertens of Keith Jarrett moeiteloos verweven met de uitgebeende sound van songschrijvers à la Mark Hollis (Talk Talk) en Nick Drake. Ook visueel wil de Limburger de lat hoog leggen. De schilderijen van Stijn Felix – met o.a. Luc De Vos, Wim Mertens, Michael Roskam in een klinische omgeving – maakten van ‘Anatomie van de melancholie’ (2013) een heus ‘gesamtkunstwerk’.

Op ‘Schaduwland’ trek je samen met Stijn opnieuw alle visuele registers open. Al is het maar de korte animatietrailer van een rondzwervende zombie in een vervallen omgeving.

“Ik heb al lang een zombiefascinatie. Denk aan computergames als ‘Resident Evil’ of ‘Fallout’, graphic novels van ‘The Walking Dead’ en cultfilms à la ‘Night Of The Living Dead’ van George Romero die zeer maatschappijkritisch zijn. Ik droomde ervan om een soort fictieve postapocalyptische soundtrack te maken. Het feit dat we dit interview doen in de McDonald’s van een gigantisch shoppingcenter kon qua locatie niet beter zijn. (lachend) Dit is een zombieparadijs par excellence. Het zou heerlijk zijn om hier rond te dolen na de Apocalyps. Ik hou van rust. Je ziet me niet op festivals. Te veel prikkels, te veel volk, te luide muziek. Ik wandel veel en kom zo tot rust. Vaak is zo’n lange wandeling ook de aanzet om thuis achter de piano te kruipen en te beginnen schrijven.”

“Deze plaat is therapeutisch”

Elke plaat heeft wel een concept. Is dat bij deze plaat ook zo?

“Absoluut. Ik herinner me nog dat ik bijvoorbeeld de platen van Iron Maiden van a tot z ontleedde en op de hoes verborgen verwijzingen aantrof naar andere platen. Ik kan geen platen maken die vertrekken vanuit het idee om gewoon een nummer te maken. Ik moet een verhaal hebben. De vorige was een studie van de melancholie met invloeden van schrijvers, filosofen en beeldende kunstenaars. De eerste ging over mijn extreme fascinatie voor vergankelijkheid en het afscheid nemen van mijn jeugd.”

Naar verluidt gingen er wel enkele wenkbrauwen de hoogte in toen je bij Universal het concept van deze plaat kwam uitleggen.

(lachend) “Je zag de wanhoop in de ogen, maar ik heb mijn zin gekregen. Zeker toen ik het woord ‘zombiesoundtrack’ liet vallen. ‘Schaduwland’ is zeker geen plezierreisje. Het is een behoorlijk donkere plaat, maar ze ligt gelukkig niet zwaar op de maag. Na het lezen en zien van ‘The Road’ wist ik dat de nieuwe plaat zou gaan over een compleet gedesintegreerde wereld met een aarde die aan haar laatste stuiptrekkingen toe is. Eigenlijk zou ik nog het liefst enkel muziek maken voor films. Toen ik nog Germaanse studeerde, werd ik ook bijzonder aangetrokken door de zwartgalligen onder de filosofen en dichters. Het is de aard van het beestje.”

En dan gebeuren er zaken die je leven helemaal overhoop gooien.

“Noem het een soort gortige ‘self fulfilling prophecy’. Alle zekerheden vielen weg en plots doolde ik rond in de desolate ruïnes van mijn leven. Mijn zoon kreeg in 2014 de diagnose van een ongeneeslijke, erfelijke aandoening die mijn dochter ook kan krijgen. Het is een zware neurologische aandoening van dwangneuroses gaande tot Tourette met oncontroleerbare vocale en fysieke tics. Het vooruitzicht dat hij daardoor ook in een sociaal isolement zal terechtkomen, heel zijn leven begeleiding nodig heeft en het erfelijke schuldgevoel hakten er ongenadig in. Jef zijn hersenen blijven een grijze materie voor alle specialisten. Niemand weet echt welk medicament enige verlichting kan brengen, waardoor hij een soort proefkonijn is.”

Zo’n drama legt ook een bom onder je relatie.

“Mannen en vrouwen reageren anders. Mijn huwelijk is er op stukgelopen, al komen we gelukkig nog goed overeen. Ik wilde alles weten over die ziekte en ben maniakaal beginnen lezen over dwangneuroses. Op een gegeven moment kwam ik in een soort tunnelvisie terecht waardoor ik enkel de ziekte zag en niet mijn zoon die op sommige dagen gewoon onherkenbaar is. We kregen het samen niet verwerkt en ik trok terug naar mijn ouderlijke huis met enkel de piano. Daar zag ik mijn jeugd opnieuw voorbijtrekken. Ik was zeer sensitief voor geuren, kleuren en geluid. Zo heb ik jarenlang gezocht naar de juiste oordopjes om die prikkels te kunnen uitsluiten. Als ze zich puur aandienen, kan ik er wel enorm van genieten. Daarom zie ik het ‘vredige’ in een postapocalyptische wereld. Maar eens terug thuis werd ik geconfronteerd met een stervende moeder. Een nieuwe mokerslag en je breekt af als mens. Ik moest terug van nul beginnen op mijn 39ste.”

Naargelang de plaat vordert, worden de titels ook korter. Een bewuste keuze?

 

“Track veertien heeft helemaal geen titel en is de meest minimale song van de plaat. ‘Schaduwland’ is een langgerekte decrescendo. Het eerste nummer is qua arrangement ook het rijkste en langzaamaan wordt alles minder. Zowel muzikaal als tekstueel. De namen in de titels zijn die van mijn vrouw en kinderen, maar komen ook uit zombiefilms. Het zijn ook naar het Nederlands vertaalde zinnen uit zombiefilms. Dit is echt een therapeutische plaat geworden. Het drama vereist een zekere vorm van escapisme en in plaats van uit te gaan of te drinken sloot ik me op in dit muzikaal verhaal. Verdwalen achter het wit en zwart van de pianotoetsen en op die manier de krijtlijnen uittekenen voor muzikanten als Gianni Marzo (Isbells), Kevin Imbrechts (Illuminine), Karen Willems (percussie) en Dirk Serries (soundscapes). Nu ga ik ze live brengen. Een hele opgave: eigenlijk speel ik niet graag voor publiek. Het maakt me onrustig, al geniet ik er ook wel van dat ik het gevoel kan delen.”

Dirk Fryns

 

Uit bij Universal – Jan Swerts speelt op 8/11 in de Ancienne Belgique

te Brussel.